معاینه تخصصی قلب
در عصری که فناوریهای پزشکی به سرعت پیشرفت میکنند، ممکن است فکر کنیم که تشخیصهای پزشکی مانند اکوکاردیوگرافی یا سیتی اسکن قلب میتوانند به راحتی جایگزین معاینه تخصصی قلب شوند، اما باید به خاطر داشت که ترکیبی از یک شرح حال جامع و معاینه دقیق قلب می تواند تقریباً 80 درصد از بیماریهای قلبی را تشخیص دهد. با ورود دستگاههای گوناگون به عرصه پزشکی و بیمارستانها، کیفیت معاینه فیزیکی تا حد قابل توجهی تغییر کردهاست؛ کاهش مهارتهای معاینه فیزیکی در نسل جدید پزشکان یک پدیده کاملا مستند است. یک معاینه فیزیکی خوب میتواند با تشخیص و درمان سریع جان انسانها را نجات دهد، زیرا نتیجه اکثر مطالعات تشخیصی زمان میبرد.
در طی سالهای اخیر حملات و مشکلات قلبی بسیار افزایش یافته است و دلایل آن عواملی از جمله رژیم غذایی نامناسب، فشارخون بالا، استرس و اضطراب شدید، آلودگی هوا و غیره بوده است. ارزیابی بیماری که با علائم قلبی مراجعه میکند یک فرآیند پیچیده و چند مرحلهای است و علاوه بر گرفتن شرح حال کامل، معاینه دقیق قلب از اهمیت بالایی برخوردار است.

علائم بیماری قلبی
علائم مهم بیماری قلبی به شرح زیر است:
- درد قفسه سینه: نشانه بیماری قلبی است، اما میتواند ناشی از اختلالات ریوی، گوارشی و اسکلتی عضلانی هم باشد. یک شرح حال دقیق برای افتراق درد قفسه سینه آنژینی قلبی بسیار ضروری است. احساس درد و فشار مانند کسی روی سینه نشسته است. با تلاش تشدید میشود و با استراحت و نیتروگلیسیرین تسکین مییابد.
- تپش قلب: این علامت به عنوان یک حالتی ناراحتکننده در قفسه سینه تعریف میشود که معمولاً با آریتمی همراه است و به نظر میرسد قلب گاها ضربان خود را از دست میدهد.
- تنگی نفس: تنگی نفس شبانه و تنگی نفس در هنگام فعالیت معمولاً نتیجه نارسایی احتقانی قلب است.
- سنکوپ: از دست دادن گذرای هوشیاری که ناشی از هیپوپرفیوژن به مغز است. البته سنکوپ قلبی علل مختلفی دارد؛ سنکوپ مربوط به فعالیت میتواند به دلیل کاهش حالتهای برون ده قلبی ناشی از ضایعات انسدادی مانند کاردیومیوپاتی انسدادی هیپرتروفیک، تنگی آئورت یا آریتمی باشد. سنکوپ شروع ناگهانی بدون هشدار یا پردروم بیشتر به دلیل آریتمی است.
- خستگی: اگرچه علامت خاصی از بیماری قلبی نیست، اما این یک علامت رایج کاهش مزمن برون ده قلبی است، مانند نارسایی احتقانی قلب.
- ادم (Edema): ادم حفرهای متقارن اندام تحتانی که با پیشرفت روز بدتر میشود، یک علامت رایج در بیماران مبتلا به نارسایی احتقانی قلب است. اگر بیمار در بستر است، سایر نقاط وابسته به جاذبه زمین مانند باسن باید بررسی شود.
| علامت | توضیح | اهمیت بالینی |
|---|---|---|
| درد یا فشار قفسه سینه | احساس سنگینی یا فشار در سینه با انتشار به بازو یا فک | مهمترین علامت هشدار سکته قلبی یا آنژین |
| تنگی نفس | مشکل در تنفس هنگام فعالیت یا حتی استراحت | نشانه احتمالی نارسایی قلبی یا بیماری عروق کرونر |
| تپش قلب غیرعادی | ضربان سریع یا نامنظم قلب | احتمال آریتمی قلبی |
| خستگی غیرعادی | ضعف شدید بدون دلیل مشخص | کاهش عملکرد قلب یا نارسایی قلبی |
| سرگیجه یا غش | سبکی سر یا از دست دادن هوشیاری | اختلال ریتم یا کاهش خونرسانی مغز |
| ورم پا و مچ | جمع شدن مایعات در پاها | نشانه نارسایی قلبی |
| تعریق سرد | عرق ناگهانی بدون فعالیت | هشدار سکته قلبی |
| تهوع یا درد معده | ناراحتی گوارشی بیدلیل | گاهی در حمله قلبی مخصوصاً در زنان |

چه زمانی مراجعه برای بررسی قلب ضروری است؟
مراجعه برای معاینه قلب زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که علائمی مانند درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجه، غش یا خستگی غیر عادی ایجاد شود. این نشانهها همیشه به معنی بیماری قلبی نیستند، اما بررسی توسط پزشک متخصص قلب میتواند به تشخیص علت و انجام بررسیهای لازم کمک کند.
افرادی که عوامل خطر بیماریهای قلبی دارند نیز بهتر است ارزیابیهای دورهای سلامت قلب را جدی بگیرند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی یا سکته قلبی
- فشار خون بالا
- افزایش چربی خون یا کلسترول
- دیابت
- اضافه وزن و چاقی
- مصرف دخانیات
- کمتحرکی و سبک زندگی ناسالم
در صورت وجود هر کدام از این موارد، پزشک ممکن است بعد از معاینه اولیه، انجام بررسیهای تکمیلی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی، آزمایش خون یا سایر تستهای تشخیصی را برای چکاپ قلب توصیه کند.
اگر درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تعریق سرد، ضعف شدید یا بیهوشی ایجاد شود، باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه شود.
معاینه فیزیکی قلب
وسایل مورد نیاز برای معاینه قلب عبارتند از:
- گوشی پزشکی
- فشارسنج
- پن لایت
- خط کش
معاینه قلب به طور کلی شامل معاینه، لمس و سمع است. معاینه کننده باید در سمت راست تخت باشد و برای راحتی بیمار میتوان سر تخت را کمی بالاتر برد. این فرایند با بررسی ظاهر کلی بیمار آغاز میشود؛ سپس میتوان به بررسی پوست، ناخنها، دهان، گردن و اندامها پرداخت.
به طورکلی باید به این نکات توجه کرد که آیا بیمار به خوبی تغذیه میشود؟
آیا بیمار در پریشانی و استرس است؟
آیا نفس کشیدن راحت است؟
علائم ظاهری بیماری قلبی
افرادی که هر یک از علائم مرتبط با نارسایی قلبی را تجربه میکنند، حتی اگر خفیف باشند، باید در اسرع وقت با پزشک متخصص قلب مشورت کنند. هنگامی که این بیماری تشخیص داده شد، مهم است که علائم را پیگیری کرده و هرگونه تغییر ناگهانی را گزارش دهد.
علائم معمول نارسایی قلبی عبارتند از:
تنگی نفس
هنگامی که قلب شروع به از کار افتادن میکند، خون در سیاهرگها برگشت کرده و سعی م کند خون اکسیژندار را از ریهها به قلب برساند. از آنجایی که مایع در ریهها جمع میشود، در تنفس طبیعی اختلال ایجاد میکند و ممکن است فرد در حین ورزش یا سایر فعالیتها دچار تنگی نفس شود. با بدتر شدن وضعیت، تنگی نفس میتواند هنگام استراحت یا خواب رخ دهد. این دورههای تنگی نفس ممکن است بیمار را خسته و مضطرب کند.
خستگی با شدیدتر شدن نارسایی قلبی
قلب قادر به پمپاژ خون مورد نیاز برای رفع تمام نیازهای بدن نیست. برای جبران، خون از نواحی کمتر حیاتی، از جمله بازوها و پاها، برای تامین قلب و مغز منحرف میشود. در نتیجه، افراد مبتلا به نارسایی قلبی اغلب احساس ضعف (به ویژه در بازوها و پاهای خود) و خستگی میکنند و در انجام فعالیتهای معمولی مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا حمل مواد غذایی مشکل دارند.
سرفه مزمن یا خس خس سینه
تجمع مایع در ریهها ممکن است منجر به سرفه یا خس خس مداوم شود که میتواند خلط (ماده ای غلیظ و مخاطی مانند) ایجاد کند و با خون آغشته شود.
ضربان قلب سریع یا نامنظم قلب
ممکن است برای جبران ناتوانی در پمپاژ خون کافی در سراسر بدن، سرعت خود را افزایش دهد. بیماران ممکن است یک بال زدن در قلب (تپش قلب) یا ضربان قلب نامنظم یا خارج از ریتم را احساس کنند. این اغلب به عنوان یک احساس تپش توصیف میشود.
کمبود اشتها یا حالت تهوع
هنگامی که کبد و سیستم گوارشی دچار احتقان میشوند، خون طبیعی دریافت نمیکنند. این میتواند احساس تهوع یا سیری در بیمار ایجاد کند، حتی اگر چیزی نخورده باشد.
سردرگمی ذهنی یا اختلال در تفکر
سطوح غیرعادی برخی از مواد مانند سدیم در خون و کاهش جریان خون به مغز میتواند باعث از دست دادن حافظه یا گیجی شود.
تجمع مایعات و تورم
از آنجا که جریان خون به کلیهها محدود است (کلیهها هورمونهایی تولید میکنند که منجر به احتباس نمک و آب میشود.) این امر باعث تورم میشود که به آن ادم نیز میگویند که اغلب در پاها، مچ پا و ساق پا رخ می دهد.
افزایش سریع وزن
تجمع مایع در سرتاسر بدن ممکن است باعث افزایش سریع وزن شود.
این علائم زمانی رخ میدهد که قلب قدرت و توانایی پمپاژ خون را در سراسر بدن از دست میدهد. به نوبه خود، خون میتواند پشتیبان گرفته و باعث ایجاد احتقان در سایر بافتهای بدن شود، به همین دلیل است که نارسایی قلبی گاهی اوقات احتقانی نامیده میشود. علاوه بر این، مایع اضافی ممکن است در قسمت قلب و ریهها جمع شود.

معاینه قلب با دستگاه
علاوهبر معاینه فیزیکی لازم است معاینه تخصصی قلب از طریق دستگاهها صورت گیرد.
دستگاههایی که برای معاینه تخصصی قلب استفاده میشوند عبارتند از:
1. نوار قلبی یا ECG یا EKG
الکتروکاردیوگرام سیگنالهای الکتریکی قلب را ثبت میکند. این یک آزمایش رایج و بدون درد است که برای تشخیص سریع مشکلات قلبی و نظارت بر سلامت قلب استفاده میشود و اغلب در مطب ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی، کلینیک یا اتاق بیمارستان انجام میشود.
الکتروکاردیوگرام برای تعیین یا تشخیص موارد زیر استفاده میشود:
-
-
- ریتم نامنظم قلب (آریتمی)
- اگر انسداد یا باریک شدن عروق در قلب (بیماری عروق کرونر) باعث درد قفسه سینه یا حمله قلبی شود
- سابقه حمله قلبی
- برخی از درمانهای بیماری قلبی مانند کیفیت ضربان
-
نوارقلبی از دو راه قابل ثبت است؛ اولی هولتر مانیتور یک دستگاه پوشیدنی کوچک است که ECG مداوم را معمولاً بین 24 تا 48 ساعت ثبت میکند. دومی مانیتور رویداد است. این دستگاه قابل حمل شبیه مانیتور هولتر است، اما تنها در زمانهای معینی و هر بار چند دقیقه ضبط میکند. شما میتوانید آن را بیشتر از مانیتور هولتر، معمولاً 30 روز بپوشید.
2. تست استرس ورزش قلب
در این روش یک سر الکترود به قفسه سینه بیمار و سر دیگر الکترود به دستگاه نوارقلب وصل میشود و بیمار روی یک تردمیل میدود یا دوچرخه ثابت پا میزند تا پزشک وضعیت عملکردی قلب را مورد بررسی قرار دهد.
3. اکوکاردیوگرام
یک آزمایش ویژه است که از دستگاه سونوگرافی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب استفاده میکند. اکو قلب آزمایشی است که از امواج صوتی برای تولید تصاویر زنده از قلب بیمار استفاده میکند. این آزمایش به پزشک اجازه میدهد تا عملکرد قلب و دریچههای آن را بررسی کند. تصاویر این آزمایش به پزشک کمک میکند تا اطلاعاتی در زمینههای زیر بدست آورد:
-
- اندازه قلب؛ به عنوان مثال، اگر تغییری در اندازه قلب، گشاد شدن یا ضخیم شدن وجود داشته باشد
- لخته شدن خون در حفره های قلب
- مایع در کیسه اطراف قلب
- مشکلات آئورت که شریان اصلی متصل به قلب است
- مشکلات در عملکرد پمپاژ
- مشکلات در عملکرد دریچههای قلب
- فشار در قلب
نقش اکوکاردیوگرام در تعیین سلامت عضله قلب، به ویژه پس از حمله قلبی، کلیدی است. همچنین میتواند نقایص قلبی یا بینظمیها را در نوزادان متولد نشده آشکار کند.
4. سی تی اسکن قلب
اسکن توموگرافی کامپیوتری قلب (CT) که اسکن قلب غربالگری با نمره کلسیم نیز نامیده میشود، برای یافتن رسوبات کلسیم در پلاک افراد مبتلا به بیماری قلبی استفاده میشود. برخی از انواع بیماریهای عروق کرونر در سی تی اسکن ظاهر نمیشوند، بنابراین مهم است که به خاطر داشته باشید که این آزمایش نمیتواند مواردی مانند حمله قلبی را به طور کامل پیشبینی کند. علاوه بر سی تی اسکن، پزشک ممکن است برای دریافت تصاویر دقیقتر از شریانهای قلب، سی تی آنژیوگرافی کرونر (CTA) را نیز تجویز کند.
5. آنژیوگرافی
آنژیوگرافی یا توموگرافی کامپیوتری آزمایشی است که از اشعه ایکس برای ارائه تصاویر دقیق از قلب و رگهای خونی که به قلب، ریه، مغز، کلیهها، سر، گردن، پاها و بازوها میروند، استفاده میکند. این آزمایش میتواند نواحی باریک یا مسدود شده رگ خونی را نشان دهد.
چه افرادی باید معاینه قلب انجام دهند؟
بررسی وضعیت قلب برای همه افراد یکسان نیست و معمولا بر اساس علائم، سابقه پزشکی و عوامل خطر تعیین میشود. برخی افراد بهتر است برای ارزیابی دقیقتر عملکرد قلب و پیشگیری از مشکلات احتمالی، توسط متخصص قلب بررسی شوند.
افرادی که نیاز بیشتری به بررسی دارند شامل موارد زیر هستند:
- افرادی که دچار درد یا فشار در قفسه سینه، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه یا غش میشوند.
- کسانی که سابقه فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا یا بیماریهای قلبی دارند.
- افرادی که در خانواده آنها سابقه سکته قلبی، گرفتگی عروق یا مشکلات قلبی ارثی وجود دارد.
- کسانی که مصرف دخانیات دارند یا با عواملی مانند کمتحرکی، اضافهوزن و سبک زندگی ناسالم مواجه هستند.
- افرادی که قصد شروع ورزشهای سنگین، انجام جراحی یا بررسی وضعیت عمومی بدن خود را دارند.
در این شرایط، پزشک پس از بررسی علائم و سوابق فرد، در صورت نیاز ممکن است آزمایشها و بررسیهای تکمیلی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی یا سایر تستهای تشخیصی را درخواست کند.

معاینه تخصصی قلب مردان و زنان
طبق باور عموم، بیماری قلبی در مردان شایعتر است اما تحقیقات نشان میدهد که بیماری قلب در زنان شایعتر است و برخی نشانههای آن تخصصیتر بوده که باعث تشخیص مشکل این بیماری توسط خود بیمار میشود. مشکلات قلبی در مردان با علائمی مانند درد قفسه سینه و فشار و احساس ناراحتی چند دقیقهای و حتی کم و زیاد شدن آن در این ناحیه خود را نشان میدهد، اما در زنان احساس فشار و تنگی نیز وجود دارد و حتی گاها حملات قلبی بدون علائم خاصی رخ میدهند.
خستگی غیرمعمول، تعرق، احساس درد در دست، حالت تهوع، سرگیجه و مشکلات هضمی همه از مواردی هستند که در زنان دیده شدهاست. از آنجا که مشکلات و حملات قلبی زنان با مردان تفاوتهایی دارد، متوجه آن نمیشوند و به موقع به پزشک مراجعه نمیکنند. مخصوصا زنان به دلیل تفاوتهای روانشناسی، نسبت به مردان تحت فشار و استرسهای بیشتر و شدیدتری هستند و همین امر باعث میشود بیشتر از مردان در خطر حملات قلبی و عدم تشخیص درست باشند. درمان بیماری قلبی مردان و زنان مشابه است و میتواند شامل دارو درمانی، جراحی بایپس، فنر و آنژیوپلاستی باشد. لازم به ذکر است جراحی بایپس در زنان خطرناکتر از مردان است.
معاینه تخصصی قلب کودکان
معاینه قلب کودکان باید توسط متخصص قلب کودکان و نوزادان انجام گیرد. با استفاده از گرفتن شرححال دقیق، معاینه فیزیکی و استفاده از نوار قلب، اکوکاردیوگرافی (جنین و کودک)، آنژیوگرافی، هولتر و تست ورزش، مشکلات قلبی کودکان قابل تشخیص و درمان است. بسیاری از مشکلات قلبی قابل درمان و کنترل هستند و برخی از آنها نیاز به جراحی دارند، در صورتی که نیاز به جراحی باشد بیماری در یک یا چند مرحله درمان میشود. تشخیص روش جراحی و سن جراحی به عهده متخصص است.
اکوکاردیوگرافی قلب جنین و کودک، آنژیوگرافی قلب کودکان، هولتر مانیتورینگ و تست ورزش کودکان و … همگی از روشهایی هستند که برای معاینه تخصصی قلب کودکان استفاده میشود و روش آن مشابه روش معاینه بزرگسالان است که پیشتر به آن پرداختیم.
معاینه تپش قلب
تپش قلب از رایجترین دلایل مراجعه بیماران مختلف از گروههای سنی مختلف به پزشکان است. تپش قلب احساس تند تپش یا با شدت تپیدن قلب است. استرس، ورزش، دارو یا به ندرت یک وضعیت پزشکی میتواند قلب را تحریک کند . اگرچه تپش قلب میتواند نگران کننده باشد، اما معمولا بیضرر هستند. به ندرت، تپش قلب میتواند نشانه یک بیماری قلبی جدیتر، مانند ضربان قلب نامنظم (آریتمی) باشد که ممکن است نیاز به درمان داشته باشد.
تپش قلب میتواند این حالات را داشتهباشد: تپش قلب بسیار سریع، احساس محکم کوبیدن قلب، پرش ناگهانی ضربان و …به خاطر داشته باشید تپش قلب ممکن است در گلو یا گردن و همچنین قفسه سینه احساس شود.
تپش قلبی که دیر به دیر اتفاق میافتد و فقط چند ثانیه طول میکشد نیاز به معاینه ندارد و جای نگرانی نیست. اما اگر سابقه بیماری قلبی دارید و تپش قلب دارید که مکررا اتفاق میافتد یا بدتر میشود، لازم است حتما با پزشک ملاقاتی داشته باشید. ممکن است نیاز به آزمایشهای مانیتورینگ قلب داشته باشید تا ببینید آیا تپش قلب ناشی از یک مشکل جدیتر قلبی است یا خیر. در صورتی که تپش قلب همرا با علائمی مانند ناراحتی یا درد قفسه سینه، غش کردن، تنگی نفس شدید و سرگیجه شدید بود، حتما به صورت اورژانسی به پزشک مراجعه کنید.
اغلب نمیتوان علت تپش قلب را پیدا کرد اما علل شایع عبارتند از:
واکنش های احساسی قوی، مانند استرس، اضطراب یا حملات پانیک، افسردگی، تمرین های ورزشی دشوار، محرکهایی مانند کافئین، نیکوتین، کوکائین، آمفتامینها و داروهای سرماخوردگی و سرفه که حاوی سودوافدرین هستند و همچنین تغییرات هورمونی مرتبط با قاعدگی، بارداری یا یائسگی و هورمون تیروئید خیلی زیاد یا خیلی کم.
اگر تپش قلب به دلیل شرایطی باشد که در آن حفرههای فوقانی قلب به جای ضربان مناسب میلرزند (فیبریلاسیون دهلیزی)، خون میتواند جمع شده و باعث تشکیل لخته شود. اگر یک لخته از بین برود، میتواند شریان مغز را مسدود کند و باعث سکته شود. به همین دلیل است که اگر دفعات مکرر تپش قلب احساس کردید، لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید.
تست ادرار، تست استرس، آزمایش خون، اکوکاردیوگرام، بت ریتم قلب طی 24 ساعت با دستگاه هولتر، تصویربرداری از قفسه سینه، آزمایش الکتروکاردیوگرام و آنژیوگرافی عروق کرونر آزمایشهایی هستند که پزشک برای تایید یا رد مشکلات قلبی ناشی از تپش قلب تجویز خواهدکرد.

اهمیت چکاپ و معاینات دورهای قلب
در حال حاضر در عصری زندگی میکنیم که به دلیل آلودگی هوا، عدم تغذیه درست، کم تحرکی، فشارهای زیاد عصبی، استرس و … آمار بیماریهای قلبی و عروقی بالا رفتهاست. در حدی که بیش از یک سوم مرگ و میرها در اثر بیماریهای قلبی است!
چکاپ قلب با هدف اطمینان از سلامت و کیفیت عملکرد قلب انجام میشود و از آنجا که قلب عضو حیاتی بدن است و وظیفه خون رسانی به سراسر اعضای بدن را دارد، بسیار مهم است که به سلامت آن بها داده شود. از طرف دیگر پاندمی کرونا و عوارض جانبی آن هم در عملکرد قلب تاثیرگذار بودهاست.
عملکرد قلب بسیاری از بیماران پس از ابتلا به کرونا تحت تاثیر قرار گرفتهاست. مخصوصا اگر بیماری زمینه داشته باشید، بهترین کار این است که حتما بعد از پشت سر گذاشتن دوره کرونای خود، یک چکاپ کلی داشته باشید.
تست ورزش قلب، هولتر ریتم، سی تی اسکن قلب، ام آر آی، آنژیوگرافی، انواع اکو قلب یا اکو قلب، نوار قلب که بسیار ساده و در دسترس و ارزان است و انواع آزمایشهای خون از جمله آزمایش انعقاد خون، آزمایش BNP (پپتید ناتریورتیک نوعB)، آزمایش اوره و الکترولیت و آزمایش چربی خون، همگی از آزمایشهایی هستند که بنا به شرایط قلبی برای چکاپهای دورهای توصیه میشوند.
چکاپ قلب شامل چه آزمایشهایی است؟
آزمایشهای چکاپ قلب با توجه به سن، سابقه خانوادگی، علائم و عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت یا چربی خون بالا انتخاب میشوند. هدف این بررسیها شناسایی زودهنگام عوامل خطر بیماریهای قلبی و ارزیابی وضعیت سلامت قلب و عروق است.
آزمایش چربی خون (Lipid Profile)
آزمایش چربی خون یکی از مهمترین بررسیها در چکاپ قلب است که میزان کلسترول کل، LDL (کلسترول بد)، HDL (کلسترول خوب) و تریگلیسیرید را اندازهگیری میکند. افزایش چربیهای مضر خون میتواند باعث تجمع پلاک در دیواره رگها و افزایش خطر بیماری عروق کرونر شود.
آزمایش قند خون ناشتا (FBS)
آزمایش قند خون ناشتا برای بررسی سطح گلوکز خون و تشخیص دیابت یا پیشدیابت انجام میشود. بالا بودن قند خون در طولانیمدت میتواند به رگهای خونی آسیب وارد کند و احتمال مشکلات قلبی را افزایش دهد.
آزمایش هموگلوبین A1c (HbA1c)
این آزمایش میانگین میزان قند خون در حدود ۲ تا ۳ ماه گذشته را نشان میدهد و برای بررسی کنترل قند خون و ارزیابی خطر دیابت که یکی از عوامل خطر بیماریهای قلبی است، استفاده میشود.
آزمایش شمارش کامل سلولهای خون (CBC)
آزمایش CBC تعداد گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها را بررسی میکند. تغییرات غیرطبیعی در این فاکتورها میتواند در ارزیابی وضعیت عمومی بدن و برخی مشکلات مرتبط با سلامت قلب به پزشک کمک کند.
آزمایش عملکرد کلیه (کراتینین و اوره خون)
عملکرد کلیه ارتباط مستقیمی با سلامت قلب و عروق دارد. این آزمایشها برای بررسی وضعیت کلیه و شناسایی عواملی که میتوانند خطر بیماریهای قلبی را افزایش دهند، انجام میشوند.
آزمایش الکترولیتهای خون
بررسی موادی مانند سدیم و پتاسیم در خون به ارزیابی تعادل مواد معدنی بدن کمک میکند. تغییر سطح این الکترولیتها میتواند روی ریتم قلب و عملکرد طبیعی آن تاثیر بگذارد.
آزمایش آنزیمهای قلبی (تروپونین و CK-MB)
این آزمایشها معمولا جزو چکاپ روتین افراد سالم نیستند و بیشتر زمانی درخواست میشوند که پزشک به آسیب عضله قلب، مانند حمله قلبی، شک داشته باشد. افزایش این نشانگرها میتواند نشانه آسیب به سلولهای عضله قلب باشد.
آزمایش پروفایل انعقادی خون (PT و PTT)
این آزمایشها توانایی خون برای لخته شدن را بررسی میکنند و در برخی افراد، بهخصوص کسانی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند یا شرایط خاص قلبی دارند، ممکن است درخواست شوند.
آزمایش BNP یا NT-proBNP
این آزمایش برای بررسی احتمال نارسایی قلبی استفاده میشود. افزایش سطح BNP میتواند نشاندهنده فشار یا کشیدگی عضله قلب باشد و معمولا در افرادی که علائمی مانند تنگی نفس یا ورم پا دارند بررسی میشود.
| آزمایش | توضیح | کاربرد در سلامت قلب |
|---|---|---|
| آزمایش چربی خون (Lipid Profile) | اندازهگیری کلسترول کل، LDL، HDL و تریگلیسیرید | بررسی خطر گرفتگی عروق و بیماریهای کرونری |
| قند خون ناشتا (FBS) | اندازهگیری سطح گلوکز خون پس از ناشتا بودن | تشخیص دیابت و ارزیابی ریسک آسیب عروقی |
| هموگلوبین A1c (HbA1c) | میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته | بررسی کنترل قند خون و ریسک بیماری قلبی |
| شمارش کامل خون (CBC) | بررسی گلبولهای قرمز، سفید و پلاکتها | ارزیابی وضعیت عمومی بدن و کمک به تشخیص مشکلات زمینهای |
| عملکرد کلیه (کراتینین و اوره) | بررسی میزان مواد دفعی خون و عملکرد کلیه | ارتباط مستقیم سلامت کلیه با فشار خون و قلب |
| الکترولیتهای خون | اندازهگیری سدیم، پتاسیم و سایر املاح | تأثیر مستقیم بر ریتم و عملکرد قلب |
| آنزیمهای قلبی (تروپونین، CK-MB) | بررسی آسیب سلولهای عضله قلب | تشخیص سکته قلبی و آسیب حاد قلب (در شرایط اورژانسی) |
| پروفایل انعقادی (PT, PTT) | بررسی توانایی لخته شدن خون | ارزیابی خطر لخته و پایش داروهای رقیقکننده خون |
| BNP / NT-proBNP | اندازهگیری هورمون مرتبط با فشار قلب | تشخیص و ارزیابی نارسایی قلبی |
معاینه قلب در افراد بدون علامت
حتی در نبود علائم واضح، برخی افراد به دلیل داشتن عوامل خطر بهتر است بهصورت دورهای سلامت قلب خود را بررسی کنند. این افراد شامل موارد زیر هستند:
- افراد بالای ۴۰ سال؛ زیرا با افزایش سن احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی بیشتر میشود.
- افرادی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند؛ مانند سابقه سکته قلبی، گرفتگی عروق یا مرگ ناگهانی قلبی در اعضای خانواده.
- افراد مبتلا به فشار خون بالا؛ چون فشار خون کنترل نشده میتواند به مرور به قلب و عروق آسیب وارد کند.
- افراد دارای چربی خون بالا؛ بهخصوص افزایش LDL یا کلسترول بد که میتواند باعث ایجاد پلاک در رگهای قلب شود.
- افراد مبتلا به دیابت یا قند خون بالا؛ زیرا دیابت یکی از عوامل مهم افزایش خطر بیماریهای قلبی است.
- افراد دارای اضافه وزن یا چاقی؛ بهخصوص کسانی که چربی شکمی بالا یا فعالیت بدنی کمی دارند.
- افراد سیگاری یا مصرفکنندگان دخانیات؛ زیرا سیگار احتمال آسیب عروق و بیماریهای قلبی را افزایش میدهد.
- افرادی که سبک زندگی کمتحرک، تغذیه نامناسب یا استرس مزمن دارند؛ چون این عوامل میتوانند در طول زمان سلامت قلب را تحت تاثیر قرار دهند.
- افرادی که قصد شروع ورزشهای سنگین یا فعالیت حرفهای دارند؛ برای بررسی وضعیت قلب قبل از افزایش فشار فیزیکی.
- افرادی که چند عامل خطر قلبی همزمان دارند؛ مانند ترکیب فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا و سابقه خانوادگی.
چه زمانی باید چکاپ کامل قلب انجام دهید؟
اگر نتایج آزمایشهای شما، علائم بیماری قلبی را نشان دهد، پزشک چکاپ کامل را توصیه خواهد کرد. مخصوصا اگر در خانواده سابقه بیماری قلبی وجود داشته باشد.
الکتروکاردیوگرافی (نوار قلب یا EKG)، تست استرس ورزش، اکوکاردیوگرافی یا اکوی قلب، تست استرس هستهای، سی تی اسکن قلب برای بررسی کلسیم، آنژیوگرافی CT کرونر (CTA)، آنژیوگرافی کاتتر کرونر و غیره از مواردی هستند که طی چکاپهای کامل و دورهای برای بیمار تجویز میشود.
حداکثر دوره چکاپ، دو سال یکبار است، اما اگر سابقه بیماری قلبی در خانواده، اضافه وزن ، فشار خون بالا، کلسترول خون یا قند خون، سبک زندگی نامناسب مانند استعمال دخانیات یا مصرف زیاد فست فود داشته باشید یا دچار یک بیماری قلبی شده باشید، پزشک ممکن است از شما چکاپهایی با فواصل زمانی کمتر بخواهد.

روشهای متداول چکاپ و تست قلب
روشهای متداول چکاپ و تست قلب شامل مجموعهای از آزمایشها و بررسیهای تشخیصی برای ارزیابی سلامت قلب، عملکرد آن و شناسایی عوامل خطر بیماریهای قلبی است. نوع بررسیها بر اساس شرایط فرد، علائم و نظر پزشک تعیین میشود.
آزمایش خون
هنگامی که عضله قلب آسیب ببیند مانند حمله قلبی، بدن شما موادی را در خون آزاد میکند. آزمایش خون میتواند مواد را اندازهگیری کند و نشان دهد که چه مقدار از عضله قلب شما آسیب دیده است. این آزمایش همچنین برای اندازهگیری سطح سایر مواد در خون شما انجام میگردد، نمونه خون از ورید یا همان رگ بازو گرفته میشود. سپس یک آزمایشگاه آن را آزمایش و نتایج را برای پزشک شما ارسال میکند و او نتایج را برای شما توضیح میدهد.
الکتروکاردیوگرام (ECG) یا نوار قلب
ECG تکانههای الکتریکی قلب شما را میخواند و نشان میدهد که قلب شما چقدر خوب میتپد. حسگرهای چسبنده کوچک و سیمهایی روی سینه، بازوها و پاهای شما قرار میگیرند. لیدها به دستگاه ECG متصل میشوند که تکانههای الکتریکی را ثبت میکند و آنها را روی کاغذ چاپ میکند. پزشک شما ممکن است از نوار قلب برای تشخیص حمله قلبی یا ریتم غیر طبیعی قلب (“آریتمی”) استفاده کند.
تست استرس ورزش
تست استرس، که گاهی اوقات تست تردمیل یا ورزش نامیده میشود، نوعی ECG یا نوار قلب است که در حین ورزش انجام میشود. این آزمایش به دکتر متخصص قلب شما کمک میکند تا بفهمد که قلب شما در زمانی که فعالیت بدنی دارید چقدر خوب کار میکند.
تست استرس قلبی هستهای
این آزمایش گاهی اوقات «اسکن تالیم ورزشی»، «تردمیل ایزوتوپی دوگانه» یا «اسکن هستهای ورزشی» نامیده میشود. یک ماده رادیواکتیو به نام “ردیاب” به جریان خون تزریق میشود. این ماده به قلب شما میرود و انرژی آزاد میکند. دوربینهای ویژه از این انرژی از خارج از بدن شما عکس میگیرند.
پزشک شما از این تصویر استفاده میکند تا ببیند چه مقدار خون به عضله قلب شما جریان مییابد و در هنگام استراحت و انجام فعالیت بدنی قلب چقدر خون را پمپاژ میکند. این آزمایش همچنین به پزشک کمک میکند تا ببیند آیا عضله قلب شما آسیب دیده است یا خیر.
اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی) قلب
اکوکاردیوگرافی یک آزمایش رایج است. با استفاده از سونوگرافی نوعی اشعه ایکس، تصویری از قلب شما میدهد و از یک کاوشگر روی قفسه سینه یا پایین مری (گلو) استفاده میکند. این کار به پزشک شما کمک میکند تا بررسی کند که آیا مشکلی در دریچهها و حفرههای قلب شما وجود دارد یا خیر و ببیند که قلب با چه شدتی خون را پمپاژ میکند.
آنژیوگرافی عروق کرونر
آنژیوگرافی عروق کرونر که گاهی اوقات “کاتتریزاسیون قلبی” نامیده میشود، ممکن است پس از حمله قلبی یا آنژین انجام شود. در این آزمایش یک کاتتر (یک لوله کوچک) در شریان کشاله ران، بازو یا مچ شما قرار داده میشود. کاتتر در داخل شریان به سمت بالا حرکت میکند تا به قلب برسد. یک رنگ مخصوص به عروق کرونر تزریق و عکس اشعه ایکس گرفته میشود. اشعه ایکس به دکتر آنژیوگرافی نشان میدهد که کجا و چقدر عروق کرونر مسدود شدهاست و همچنین نشان میدهد که قلب چقدر خوب پمپاژ میکند. آنژیوگرافی عروق کرونر به دکتر آنژیوگرافی کمک میکند تا بهترین درمان را برای شما انتخاب کند.
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
MRI از آهنرباها و امواج رادیویی بسیار قوی برای ایجاد تصاویر دقیق از قلب در رایانه استفاده میکند که میتواند از قلب شما عکسهای ثابت یا متحرک بگیرد. گاهی اوقات از رنگ مخصوصی استفاده میشود تا قسمتهایی از قلب و عروق کرونر دیده شود. این آزمایش ساختار قلب و میزان کارکرد آن را به پزشک نشان میدهد تا بتواند بهترین درمان را برای شما تعیین کند.
آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری کرونر (CCTA)
این آزمایش یک نوع تخصصی از توموگرافی کامپیوتری سی تی اسکن است که ممکن است برای کمک به تشخیص بیماری عروق کرونر استفاده شود. این یک آزمایش غیر تهاجمی برای افرادی است که ممکن است علائم غیرمعمول قلبی را تجربه کنند.
قبل از معاینه قلب چه نکاتی را رعایت کنیم؟
برای اینکه نتیجه بررسیهای قلب دقیقتر باشد، بهتر است قبل از مراجعه به پزشک و انجام معاینه قلب، چند نکته را رعایت کنید:
- علائم و مشکلاتی که تجربه میکنید را یادداشت کنید؛ مانند درد قفسه سینه، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه یا خستگی غیرعادی.
- لیست داروها و مکملهای مصرفی خود را همراه داشته باشید تا پزشک از تاثیر احتمالی آنها بر وضعیت قلب مطلع باشد.
- سوابق بیماریهای قلبی خود و خانواده را به پزشک اطلاع دهید؛ بهخصوص سابقه سکته قلبی، فشار خون، دیابت یا بیماری عروق کرونر.
- نتایج آزمایشها و بررسیهای قبلی قلب را همراه ببرید؛ مانند نوار قلب، اکو، تست ورزش، هولتر یا آزمایش خون.
- طبق دستور پزشک درباره ناشتا بودن عمل کنید؛ بهخصوص اگر قرار است آزمایش خون برای بررسی قند یا چربی خون انجام شود.
- قبل از مراجعه از فعالیت ورزشی سنگین خودداری کنید؛ زیرا ممکن است ضربان قلب و فشار خون را تغییر دهد.
- از مصرف زیاد کافئین قبل از بررسی قلب پرهیز کنید؛ زیرا قهوه، نوشیدنی انرژیزا و محرکها ممکن است روی ضربان قلب اثر بگذارند.
هزینه نوار قلب و چکاپ کامل قلب درتهران
هزینه نوار قلب و چکاپها و آزمایشات قلبی بنا بر سن بیمار و نوع و تعداد آزمایشها متفاوت است؛ اگر تحت پوشش بیمه هستید، این خبر خوشی برای شما خواهد بود که بیشتر آزمایشهای قلبی تحت بیمه انجام میشوند اما اگر بخواهید در مراکز خصوصی این چکاپ را انجام دهید امکان بهرهمندی از خدمات درمانی را نخواهید داشت با این حال مراکز خصوص اغلب دارای بهترین و دقیقترین دستگاها هستند.
ویژگی مرکز چکاپ قلب در تهران
قلب حیاتیترین عضو بدن است و خونرسانی همه اندام بدن را به عهده دارد. به محض اینکه از کار بیفتد دیگر همه چیز تمام است! با رژیم غذایی مناسب، ورزش، استراحت و تامین آرامش روانی، سعی در محافظت از قلب خود داشتهباشید. از آنجا که این عضو بسیار حساس است حتما برای چکاپ یا پیدا کردن دلیل بروز مشکلات قلبی به متخصصین قلب مراجعه کنید و درمان خودسر انجام ندهید. در صورتی که بنا به تشخیص بهترین دکتر قلب نیازمند انجام چکاپ قلب هستید، میتوانید با مراجعه به مراکز درمانی نزدیک مانند مرکز چکاپ قلب در غرب تهران و یا دیگر نقاط این تست را انجام دهید.به خاطر داشته باشید که بهترین مراکز از دقیقترین دستگاهها برخوردار هستند. مرکز قلب و دیابت اکسیر در یوسف آباد یکی از مراکز مجهز به دستگاههای چکاپ قلب بوده که میتواند در کوتاهترین زمان و دقت بالا این چکاپ را انجام دهد.
سوالات متداول
آیا معاینه قلب برای افراد جوان هم لازم است؟
معمولا افراد جوان سالم و بدون عوامل خطر به بررسیهای مکرر قلبی نیاز ندارند، اما در صورت داشتن سابقه خانوادگی بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت، چربی خون یا علائم مشکوک، پزشک ممکن است بررسی قلب را توصیه کند.
از چه سنی باید بررسی سلامت قلب را شروع کرد؟
زمان شروع بررسی قلب برای هر فرد متفاوت است و به عواملی مانند سن، سابقه خانوادگی، سبک زندگی و بیماریهای زمینهای بستگی دارد. در بسیاری از افراد، بررسی عوامل خطر قلبی از سنین بزرگسالی اهمیت پیدا میکند.
آیا معاینه قلب میتواند از سکته قلبی جلوگیری کند؟
معاینه قلب بهتنهایی از سکته جلوگیری نمیکند، اما میتواند به شناسایی زودهنگام عوامل خطر مانند فشار خون، چربی خون بالا و مشکلات قلبی کمک کند تا اقدامات پیشگیرانه بهموقع انجام شود.
آیا تپش قلب همیشه نشانه بیماری قلبی است؟
خیر. تپش قلب ممکن است به دلیل استرس، اضطراب، مصرف کافئین، فعالیت شدید یا تغییرات هورمونی ایجاد شود؛ اما اگر تکرار شود یا همراه با درد قفسه سینه، سرگیجه یا تنگی نفس باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
آیا قبل از معاینه قلب باید داروهای خود را قطع کنیم؟
خیر. قطع یا تغییر داروهای مصرفی بدون نظر پزشک توصیه نمیشود. بهتر است لیست داروهای مصرفی خود را هنگام مراجعه همراه داشته باشید.
آیا چکاپ قلب فقط شامل نوار قلب است؟
خیر. نوار قلب یکی از بررسیهای قلبی است، اما چکاپ قلب ممکن است با توجه به شرایط فرد شامل آزمایش خون، اکوکاردیوگرافی، تست ورزش، هولتر یا بررسیهای دیگر باشد.
آیا داشتن درد قفسه سینه همیشه به معنی مشکل قلبی است؟
خیر. درد قفسه سینه میتواند دلایل مختلفی مانند مشکلات گوارشی، عضلانی یا ریوی داشته باشد؛ اما چون گاهی نشانه بیماری قلبی است، باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا معاینه قلب در منزل امکانپذیر است؟
برخی بررسیهای ساده مانند اندازهگیری فشار خون یا ضربان قلب در منزل انجام میشود، اما معاینه تخصصی قلب و آزمایشهای تشخیصی معمولا به تجهیزات پزشکی و ارزیابی پزشک نیاز دارد.
چه عواملی باعث میشوند پزشک بررسیهای بیشتری برای قلب درخواست کند؟
عواملی مانند سن بالاتر، سابقه خانوادگی بیماری قلبی، فشار خون، دیابت، چربی خون بالا، مصرف دخانیات، اضافه وزن و وجود علائم غیرطبیعی میتوانند باعث نیاز به بررسیهای تکمیلی شوند.
آیا نتیجه طبیعی معاینه قلب به معنی سلامت کامل قلب است؟
نتیجه طبیعی معاینه قلب نشانه خوبی است، اما سلامت قلب به عوامل مختلفی مانند وضعیت عروق، فشار خون، سبک زندگی و عوامل خطر فرد بستگی دارد.
آیا استرس و اضطراب روی سلامت قلب تاثیر دارد؟
بله. استرس طولانیمدت میتواند روی فشار خون، ضربان قلب و سبک زندگی فرد تاثیر بگذارد و در کنار سایر عوامل خطر، احتمال مشکلات قلبی را افزایش دهد.